پیچ خوردگی تخمدان به حالتی گفته میشود که تخمدان به دور رباطهایی که آن را در محل خود نگه میدارند بپیچد. پیچ خوردگی میتواند جریان خونی که به تخمدان و لولههای فالوپ میرود را قطع نماید، در صورتی که درمان به موقع برای این وضعیت صورت نگیرد پیچ خوردگی تخمدان منجر به نکروز تخمدان و از دست دادن تخمدان میشود.
این اختلال معمولاً فقط در یکی از تخمدانها به وجود میآید و در موارد نادر موجب ناباروری میشود. در ادامه توضیحات بیشتری در مورد این بیماری، علائم، نحوهی تشخیص و درمان آن ارائه میدهیم.
علت پیچ خوردگی تخمدان
تخمدانها اندامی کوچک به شکل و اندازهی بادام هستند که در دو طرف لگن قرار گرفتهاند و حاوی تخمکهایی که هر ماه یکبار آزاد مینمایند که بخشی از چرخهی قاعدگی پس از بلوغ میباشد.
تخمدانها همچنین مقادیر زیادی هورمون تولید مینمایند که برای انجام انواع فرآیندهای بدن مورد نیاز میباشند.
دلایلی که برای پیچ خوردگی تخمدان ذکر میشود عبارتند از:
- وجود کیست و یا تودههای دیگر در تخمدان
- وزن و یا جرم اضافی روی تخمدان که میتواند موجب چرخش تخمدان در اطراف رباطهای نگهدارنده شود.
- بلند بودن بیش از حد رباط تخمدان که منجر به اتصال تخمدان به رحم میشود (یکی از علل شایع در پیچ خوردگی تخمدان این موضوع میباشد)
- تکنیکهایی که در درمان ناباروی به کار برده میشود مانند القای تخمک گذاری
- کیست جسم زرد در افراد باردار
- بالا بودن سطح هورمونها در دوران بارداری میتواند منجر به شل شدن بافتهای بدن از جمله رباطهایی که تخمدان را در محل خود نگه میدارند بشود و پیچ خوردگی تخمدان ایجاد شود.
پیچ خوردگی تخمدان معمولاً در سنین 20 تا 40 سال شیوع دارد اما ممکن است در هر سنی از زمان نوزادی تا یائسگی نیز پیچ خوردگی تخمدان ایجاد شود.
علائم پیچ خوردگی تخمدان
علائمی که در اکثر مواقع به دلیل پیچ خوردگی تخمدان ایجاد میشود عبارت است از:
- حالت تهوع
- احساس درد شدید در لگن
- استفراغ
- تب
- خونریزی غیرطبیعی
تشخیص پیچ خوردگی تخمدان
علائمی که ذکر شد با علائم بیماریهایی مانند سنگ کلیه، آپاندیسیت، عفونتهای مجاری ادرار و التهاب معده تقریباً مشابه می باشد بنابراین تشخیص این بیماری میتواند کمی چالش برانگیز باشد بنابراین جهت تائید تشخیص پیچ خوردگی تخمدان انجام برخی آزمایشها و تصویربرداریهای پزشکی ضروری میباشد که برخی از آنها عبارتند از:
- سونوگرافی ترانس واژینال: در این روش یک پروب سونوگرافی کوچک در داخل واژن قرار میگیرد تا تصاویری با جزئیات واضح از حفرهی لگن ارائه دهد.
- سونوگرافی شکم: در صورتی که بنا به هر دلیل سونوگرافی ترانس واژینال امکان پذیر نباشد سونوگرافی از روی شکم پیشنهاد میشود.
- سی تی اسکن و یا ام آر آی بنا به تشخیص پزشک ممکن است درخواست شود.
- آزمایش خون جهت بررسی عفونت و یا التهاب
حتی با وجود تمام آزمایشات ذکر شده تا زمانی که با انجام جراحی، تخمدانها در معرض دید پزشک قرار بگیرند نمیتوان آن را به طور کامل مورد تائید قرار داد.
درمان پیچ خوردگی تخمدان
جراحی تنها راه قطعی جهت درمان پیچ خوردگی تخمدان میباشد، پیش از جراحی جهت کاهش درد و حالت تهوع ممکن است داروهایی برای بیمار تجویز شود.
درمان جراحی باید به صورت اورژانسی و در اولین فرصت ممکن انجام شود زیرا همان طور که در ابتدا ذکر کردیم در صورتی که پیچ خوردگی تخمدان برای مدت طولانی ادامه داشته باشد و جریان خون به سمت تخمدان قطع شود بافت تخمدان دچار مرگ سلولی خواهد شد و درمانی به جز خارج کردن تخمدان باقی نمیماند. انواع جراحیهایی که برای درمان پیچ خوردگی تخمدان انجام میشود عبارتند از:
- لاپاراسکوپی
در جراحی لاپاراسکوپی برشهای کوچکی در سطح شکم ایجاد میشود و با استفاده از دوربین و ابزار جراحی پزشک تخمدان پیچ خورده را باز مینماید.
جراحی لاپاراسکوپی یک روش ایده آل در درمان پیچ خوردگی تخمدان میباشد که با کمترین عارضه به درمان بیماری میپردازد.
- لاپاراتومی
در صورتی که میزان خونریزی شدید باشد و یا پزشک در حین لاپاراسکوپی نتواند دید واضحی نسبت به تخمدان داشته باشد مجبور به ایجاد یک برش بزرگ در زیر ناف میشود تا تخمدان در معرض دید قرار بگیرد. در حین جراحی پس از اینکه پیچ خوردگی تخمدان باز شد پزشک باید از اصلاح جریان خون تخمدان مطمئن شود، در صورتی که رنگ تخمدان از حالت بنفش و سیاه به رنگ صورتی بازگردد به معنای نجات تخمدان میباشد اما در صورتی که پس از درمان، تخمدان علائم نکروز بافت را داشته باشد (سیاه شدن رنگ سلولها) پزشک مجبور به خارج ساختن تخمدان میشود.
- اورفورکتومی
در صورتی که مدت زمان زیادی از پیچ خوردگی تخمدان گذشته باشد و نکروز تخمدان رخ داده باشد تنها درمان، خارج ساختن تخمدانها میباشد. جراحی خارج ساختن تخمدانها به نام اوفورکتومی شناخته میشود.
پس از جراحی لاپاراسکوپی در اغلب موارد بیمار میتواند چند ساعت پس از جراحی به منزل بازگردد اما در صورت جراحی لاپاراتومی ممکن است نیاز باشد تا چند روز در بیمارستان بستری و تحت مراقبت قرار بگیرد.